Het verbeteren van de samenwerking in het Oostzeegebied – in het bijzonder de intensivering van het beschermen van de zee – is een van de belangrijkste speerpunten van de Finse regering. Finland is betrokken bij het realiseren van het eerste regionale programma van de Europese Unie, de strategie voor het Oostzeegebied. Op de Baltic Sea Action Summit (topconferentie over de bescherming van de Oostzee), die in februari 2010 in Finland werd gehouden, is het zogenaamde BSAS-proces, dat de versnelling beoogt van de maatregelen ter bescherming van de Oostzee, op gang gebracht.
De Oostzee is een uniek en ecologisch zeer kwetsbaar zeegebied. Bijzonder zorgwekkend is dat de Oostzee ook een van de meest vervuilde zeegebieden van de hele wereld is. De ernstigste bedreiging wordt gevormd door de voortdurende eutrofiëring, waarvan de hoofdoorzaak nog steeds de overbelasting van voedingsstoffen is.
De slechte toestand van de zee heeft niet alleen een rechtstreekse, maar ook een indirecte negatieve invloed op de verschillende manieren waarop de zee wordt gebruikt. Deze ontwikkeling moet een halt worden toegeroepen. De problemen van de Oostzee kunnen alleen door samenwerking van de Oostzeelanden en een gezamenlijke aanpak van publieke en particuliere organisaties worden opgelost.
De strategie en het actieplan van de Europese Unie voor het Oostzeegebied werden in oktober 2009 door de Europese Raad goedgekeurd. Het gaat hier om de eerste interne regiostrategie om de huidige activiteiten van de EU in het gebied te intensiveren, helderheid te verschaffen over de taakverdeling en de agenda’s op EU- en regionaal niveau en om een regionaal gerichte visie in de politieke organen van de EU te brengen.
De strategie biedt de samenwerking in het Oostzeegebied nieuwe hulpmiddelen en heeft in de voorbereidingsfase de interne en regionale werkverdeling tussen de lidstaten al verbeterd; bovendien wordt er bij het EU-beleid meer rekening gehouden met de specifieke omstandigheden van het gebied.
Het beleidsplan heeft vier kernpunten in het Oostzeegebied:
Er zijn 15 prioriteitsgebieden, waarvan Finland er vier coördineert:
Vele van de gestelde doelen, zoals die op het gebied van de bescherming van de zee en de maritieme veiligheid, vereisen maatregelen van alle staten van de regio, inclusief simultane, overeenkomstige maatregelen van Rusland. Ook bij de ontwikkeling van handel en economie en bij investeringen in het transport moet de hele regio betrokken worden, ook al beslist de EU zelf over de interne strategie. Het belangrijkste is om op basis van gelijkheid en in overleg samenwerking tot stand te brengen met de landen buiten de EU. De Oostzee-strategie geeft een positief signaal af aan de landen van de regio en getuigt van een toenemende belangstelling van de EU voor het gebied.
In november 2007 stemden de landen van de Oostzee-regio in met het actieplan (Baltic Sea Action Plan) van de HELCOM, de commissie voor bescherming van de Oostzee, waarin de noodzakelijke maatregelen om de Oostzee te redden werden gedefinieerd. De milieupijler van de Oostzee-strategie van de EU steunt goeddeels op de BSAP. De president van Finland, Tarja Halonen, en premier Matti Vanhanen maakten op 19 mei 2009 samen met Ilkka Herlin, leider van de Baltic Sea Action Group (officieel: Stichting Levende Oostzee), het nieuwe plan van aanpak voor de intensivering van de bescherming van de Oostzee bekend, dat culmineerde in de topconferentie Baltic Sea Action Summit in Helsinki op 10 februari 2010.
De grondgedachte van het BSAS-proces is om publieke en particuliere organisaties bijeen te brengen om het milieu van de Oostzee positief te beïnvloeden. De toezeggingen van staten, gemeentes, ondernemingen, organisaties e.d. worden bij het BSAS-project geïnventariseerd en de realisatie daarvan wordt bewaakt.
Alle staten van de Oostzee-regio hebben deelgenomen aan de top – de meeste op regeringsleidersniveau. In totaal waren er ongeveer 400 deelnemers, die niet alleen bestonden uit afgevaardigden op regeringsniveau, maar ook uit vertegenwoordigers van ondernemingen en burgerorganisaties eninstellingen als havens, energieproducenten, en van instanties die verantwoordelijk zijn voor de verwerking van afvalwater en afval. Voorwaarde voor deelname aan de topconferentie was een commitment aan de verbetering van de toestand van de Oostzee.
Ondernemingen bijvoorbeeld dragen aan de ontwikkeling van de Oostzee bij door hun deskundigheid, producten of middelen voor de projecten in te zetten en door hun eigen activiteiten Oostzee-vriendelijker te maken.
Voor de bijeenkomst werden ook internationale, voor de bescherming van de Oostzee belangrijke organisaties en financieringsinstellingen uitgenodigd die in nieuwe projecten zijn gestapt, onder meer ten behoeve van de uitvoering van de EU-strategie voor de Oostzee-regio (de Beschermingscommissie voor de Oostzee HELCOM, de European Bank for Reconstruction and Development – ook wel Oost-Europa Bank genoemd – en de Noord-Europese Investeringsbank NIB).
Het aangaan van commitments ten behoeve van de Oostzee als onderdeel van het BSAS-proces is ook na de topconferentie voortgezet. Eind 2010 hadden ongeveer al 160 participanten toegezegd zich in te zetten voor de Oostzee. Op de eerste verjaardag van de Oostzee-top op 10 februari 2011 werd in Helsinki een vervolgbijeenkomst georganiseerd, waar in eerste instantie rapport werd uitgebracht over de voortgang van de toezeggingen die de regeringen zijn aangegaan.
Bijgewerkt 25-2-2011
